Ψυχική και υπαρξιακή εξουθένωση και αποπροσωποποίηση στην προχωρημένη νεφρική νόσο. Μια συγκριτική μελέτη σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο τελικού σταδίου, λήπτες μοσχευμάτων νεφρού και υγιείς μάρτυρες

Περίληψη

Εισαγωγή: Η χρόνια νεφρική νόσος (ΧΝΝ), και ιδιαίτερα η τελικού σταδίου νεφρική νόσος (ΤΣΝΝ), συνδέεται με σημαντικό ψυχολογικό φορτίο, συμπεριλαμβανομένων αυξημένων ποσοστών κατάθλιψης, άγχους και σωματικής δυσφορίας, ενώ η μεταμόσχευση νεφρού βελτιώνει τη σωματική υγεία χωρίς ωστόσο να εξαλείφει την ψυχολογική ευαλωτότητα. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, οι τρόποι αντιμετώπισης, η ελπίδα και το νόημα στη ζωή επηρεάζουν σημαντικά την ψυχική προσαρμογή των ασθενών που υποβάλλονται σε θεραπείες υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας.

Σκοπός: Ο σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να συγκρίνει την ψυχοπαθολογία, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, την επαγγελματική εξουθένωση, την αποπροσωποποίηση, την ελπίδα και το νόημα στη ζωή μεταξύ τριών ομάδων: ασθενών με ΤΣΝΝ σε αιμοκάθαρση, ληπτών νεφρικού μοσχεύματος και υγιών ατόμων.

Υλικά και Μέθοδοι: Το δείγμα περιλάμβανε 100 ασθενείς (50 με ΤΣΝΝ σε αιμοκάθαρση και 50 λήπτες νεφρικού μοσχεύματος) και 50 υγιείς μάρτυρες με αντιστοιχία σε βασικά κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά. Η συλλογή δεδομένων περιλάμβανε κοινωνικοδημογραφικά ερωτηματολόγια και επικυρωμένα ψυχομετρικά εργαλεία: SCL-90-R, Κλίμακα Αποπροσωποποίησης Cambridge (CDS), Ερωτηματολόγιο Επαγγελματικής Εξουθένωσης Maslach (MBI), Ερωτηματολόγιο Προσωπικότητας Eysenck (EPQ), Ερωτηματολόγιο Νοήματος στη Ζωή (MLQ) και Κλίμακα Ελπίδας Ενηλίκων (AHS). Η συμμετοχή ήταν εθελοντική, εξασφαλίστηκε η ανωνυμία, δόθηκε ενημερωμένη συγκατάθεση και εγκρίθηκε η μελέτη από την αρμόδια επιτροπή ηθικής. Η στατιστική ανάλυση περιλάμβανε περιγραφικά μέτρα, συγκρίσεις ομάδων και τιμές p με 95% διαστήματα εμπιστοσύνης.

Αποτελέσματα: Οι ασθενείς σημείωσαν υψηλότερες βαθμολογίες από τους υγιείς μάρτυρες στις περισσότερες υποκλίμακες του SCL-90-R, με τη ψυχωτικότητα να παρουσιάζει στατιστικά σημαντική διαφορά (p=0,019). Οι ασθενείς με ΤΣΝΝ εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα ψυχοπαθολογίας, συναισθηματικής εξάντλησης, μειωμένης προσωπικής επίτευξης και αποπροσωποποίησης σε σύγκριση με τους λήπτες μοσχεύματος, αν και μόνο η υποκλίμακα “αναζήτηση νοήματος” του MLQ εμφάνισε στατιστικά σημαντική διαφορά (p=0,007). Οι λήπτες μεταμόσχευσης εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα ελπίδας και στις δύο υποκλίμακες του AHS, χωρίς όμως στατιστική σημαντικότητα. Οι αναλύσεις φύλου έδειξαν ότι οι γυναίκες και στις δύο κλινικές ομάδες παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερη σωματοποίηση, άγχος και ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα, ενώ οι άνδρες σημείωσαν υψηλότερες τιμές στις διαστάσεις της ελπίδας και του νοήματος.

Συμπεράσματα: Οι ασθενείς με ΤΣΝΝ και οι λήπτες νεφρικού μοσχεύματος παρουσιάζουν σημαντικό ψυχολογικό φορτίο σε σύγκριση με υγιή άτομα, με εμφανή πρότυπα διαφοροποίησης ανά φύλο. Οι ασθενείς με ΤΣΝΝ φαίνεται να αναζητούν περισσότερο υπαρξιακό νόημα, ενώ οι λήπτες μεταμόσχευσης εμφανίζουν ισχυρότερη ελπιδοφόρα σκέψη. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία ενσωμάτωσης δομημένων ψυχολογικών αξιολογήσεων και εξατομικευμένων ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων στη ρουτίνα της νεφρολογικής φροντίδας, ώστε να ενισχυθεί η συναισθηματική ανθεκτικότητα και η συνολική ποιότητα ζωής.